O autorze
Bartosz Mendyk, ukończył Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, doktor nauk prawnych. kontakt: www.drmendyk.pl

25 lecie niepodległości Kazachstanu: lider Azji, nie tylko Centralnej

Minister spraw zagranicznych Witold Waszczykowski potwierdził, że Kazachstan staje się naszym silnym partnerem. W związku ze zbliżającym się XXV leciem niepodległości tej Republiki warto przybliżyć osiągnięcia tego kraju, które uprawniają do takiego stwierdzenia.

Do niedawna Kazachstan niestety kojarzony był ze szczególną rolą jaka była mu wyznaczona w ZSRR: ze względu na swój nieprzyjazny klimat większości Polakom kojarzył się z miejscem zsyłek, ewentualnie ze stacją Bajkonur- kosmodromem założonym tam w 1955 r., czy przeprowadzanych tam próbach jądrowych.



Etnicznie naród kazachski należy do narodów turkijskich (które zresztą uważają Kazachów za swoich przodków- bowiem z Gór Ałtaju zeszły pierwsze plemiona). Kazachstan przez jakiś czas należał do Imperium Mongolskiego, następnie Złotej Ordy, aby następnie zostać podbitym przez Chanat Uzbecki. W XV wieku, Kazachowie jako wolni ludzie zaczęli się wyodrębniać i utworzyli własne chanaty. Kazachowie przyjęli islam, ale ze względu na silne tradycje nomadzkie nie zakorzenił się on mocno i wpływy szamańskie utrzymywały się długo (dość powiedzieć że nawet współcześnie jest to jedne z nielicznych państw muzułmańskich nie mających na fladze i godle znaków islamu- a symbole jurty, słońca oraz orła- a więc odwołujące się do tradycji nomadzkiej).

Kraj ten został podbity w 1868 roku przez carską Rosję. Po rewolucji funkcjonował jako Kazachstańska Socjalistyczna Republika Radziecka. Przez ten okres kraj został bardzo silnie zrusyfikowany. Do tego stopnia, że była to ostatnia republika ogłaszająca wyjście z ZSRR, a jej niepodległość uznana, gdy przystąpił do WNP.

Już od początku musiał zmierzyć się z wieloma wyzwaniami. Z jednej strony jest to państwo olbrzymie- prawie 8 razy większe od Polski, z drugiej strony liczy tylko (prawie) 18 mln mieszkańców. Dodatkowo mieszka tam aż 130 narodowości (od tradycyjnie nomadzkich, aż po Polaków, Niemców, Japończyków (potomkowie jeńców z czasów II Wojny Światowej oraz ofiar zsyłek). Z jednej strony kraj ten posiada wiele złóż i minerałów z drugiej strony posiada też zniszczone całe połacie jak m. in. przez poligon atomowy tereny. Wyzwań do rozwiązania była znaczna ilość. W artykule opisano najważniejsze zdobycze współczesnego Kazachstanu.

Astana

Miasto to istniało już wcześniej- w 1824 r. Rosjanie zbudowali tu twierdzę Akmolińsk ale nie odgrywała ono większego znaczenia, chociaż okresowo podczas II wojny światowej miasto stało się ważnym centrum przemysłowym. Były to jednak epizody, bowiem prawdziwą stolicą były Ałmaty. Decyzją prezydenta od 10 grudnia 1997 r. to Astana stanowi stolicę kraju. Do miasta zaproszono światowej sławy projektantów i inżynierów. Efekty są tego imponujące, dość wspomnieć o bulwarze Nurzhol, wieży Bajderek, czy olbrzymim centrum Chan Szatyr. Miasto na wskroś nowoczesne łączy trendy zachodu i wschodu. Przy okazji staje się ważnym centrum. Już w 2003 - miasto organizuje I Kongres Liderów Religii Światowych i Tradycyjnych, 2010 - Astana gości szczyt głów państw i szefów rządów państw Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie. Już w 2012 roku pozycja stała się na tyle silna, że miasto zostaje nominowane przez Międzynarodowe Biuro Wystaw Światowych do zorganizowania wystawy EXPO 2017. Do ostatnich inicjatyw należy otwarcie Astana Financial Center- mający na celu wzmocnienie Astany jako regionalnego lidera. Forum Ekonomiczne w Astanie już od dawna skupia najwybitniejszych światowych mówców i stało się prawdziwym azjatyckim Davos. Astana stała się swoistą marką własną Kazachstanu.

Pokojowe inicjatywy polityczne

Kazachowie mają wyjątkowo przyjazną naturę nastawioną na poszukiwanie kompromisu. Widać to szczególnie w oficjalnej polityce państwa. Gdy państwa zachodu dążą do konfrontacji z Rosją (i odwrotnie)- Kazachstan namawia do mediacji i pośrednictwa. Mając trudne doświadczenia z poligonem atomowym w Semipałatyńsku (dokonano tam ponad 500 prób jądrowych)- prezydent Nursułtan Nasarbajew dąży do powstania ruchu bezatomowego. W 2015 roku podpisano w Astanie historyczne porozumienie w sprawie utworzenia banku nisko wzbogaconego uranu, który będzie zarządzany przez Międzynarodową Agencję Energii Atomowej. Pozwoliło to np. Iranowi pozbyć się niepotrzebnego uranu, co spowodowało zniesienie nałożonych na ten kraj sankcji.
Warto zwrócić uwagę, że to prezydent Kazachstanu Nursułtan Nasarbajew był inicjatorem powstania Unii Celnej Rosji, Białorusi i Kazachstanu, która następnie przekształciła się w Euroazjatycką Unię Gospodarczą, a więc organizację będącą analogią dla Unii Europejskiej, która zajmuje się wypracowywaniem swobody przypływu osób, usług, towaru i kapitału. Powodzenie inicjatywy potwierdza fakt, że do Unii dołączają się następne państwa.
Reforma biznesu
Kazachstan „w spadku” po czasach radzieckich odziedziczył kraj zbiurokratyzowany, pełen zawiłych procedur, cierpiących na korupcję. Tymczasem po 25 latach niepodległości, Bank Światowy ocenia go na 35 miejscu pod względem łatwości prowadzenia działalności gospodarczej! Szczególnie dobrze oceniana jest ochrona inwestorów mniejszościowych- jest 3 (!) na świecie, oraz egzekucja umów- jest 9 (!) w rankingu światowym. Należy pamiętać że kraj ten posiada bardzo wielkie złoża mineralne oraz ropę naftową, co oczywiście ułatwiło to sfinansowanie budowy infrastruktury. Jednakże władze dostrzegają, że przyszłość gospodarczą kraju zapewnią małe i średnie przedsiębiorstwa dlatego znaczna część uwagi jest poświęcana na zmianę struktury gospodarki, właśnie na małe i średnie przedsiębiorstwa.

Reforma ustrojowa oraz samorządowa

Jak zauważa prof. Andrzej Bisztyga, kazachstański konstytucjonalizm jest konstytucjonalizmem relatywnie młodym, oraz poszukujących optymalnych wzorców: dotychczas posiadał wyłącznie doświadczenia radzieckie i przedradzieckie, w tym żuzowo- trybalne. Dlatego tym bardziej cieszy, że prezydent Nursułtan Nasarbajew za wzór w organizacji samorządu terytorialnego określił właśnie Polskę. Przyczyn było wiele: od faktu, że posiadamy wspólne doświadczenia bloku wschodniego- zarówno pod względem ustrojowym, jak i np. monomiast a więc miast uzależnionych od jednego rodzaju przemysłu. W Polsce szczególnie wyróżnia się Łódź oraz Katowice. W miarę regularnie odbywają się konferencje, w tym randze parlamentarnej dotyczące wymiany doświadczeń itp.

Zgromadzenie Narodu Kazachstanu

Grupa 130 narodów, która zamieszkuje Republikę Kazachstan, to nie tylko różnorodność ale i problemy: równości ludności, wielości języków, religii- od islamu, poprzez katolicyzm, prawosławie, aż po shinto. W praktyce oznacza to prawo do kultywowania tradycji, prawo do posiadania własnych szkół i wiele więcej. Unikalnym systemowym rozwiązaniem Kazachstanu jest powołanie konstytucyjnego organu „Zgromadzenie Narodu Kazachstanu”. Zgromadzenie liczy 382 członków: 89 Kazachów, 58 Rosjan, 21 Niemców, 21 Koreańczyków, 58 Rosjan, 21 Niemców, 21 Koreańczyków, 20 Tatarów, 18 Ukraińców, 17 Ujgurów, 14 Azerbejdżan, 10 Uzbeków, 6 Białorusinów oraz 108 pozostałych narodowości. O silnej pozycji tej instytucji przesądza fakt, że to Prezydent Nursułtan Nasarbajew jej przewodniczy. Dodatkowo spośród siebie wybiera 9 członków parlamentu. Okazało się, że wiele inicjatyw politycznych tam zostaje sformułowanych- jak np. wybory prezydenckie w 2015 r. Nie jest to organ fasadowy, a istotne forum, swoista agora gdzie mniejszości mogą wymieniać się poglądami i przedstawiać swoje problemy.

Jedwabny szlak XXI w

Chiny, Rosja, Unia Europejska uważają, że ten projekt może przynieść zdecydowane ułatwienie w transporcie towarów. Należy pamiętać, że ¾ ludności świata żyje w Euroazji (czyli ok. 4,3 mld ludzi), tutaj znajduje się również ok. ¾ światowej gospodarki, a wraz z ciągłym rozwojem Chin oraz Indii potencjał ten będzie wzrastać. Obecnie w Euroazji przewozi się towary liczące ok. 10 mld ton rocznie (z czego pomiędzy Europą-Wschodnią a Dalekim Wschodem ok. 4 mld ton). Opracowane projekty rozwoju kraju jak Nurly Zhol i poprzednio opracowany Kazachstan 2050 przewidują wybudowanie sieci dróg łączących kraj ten z Państwem Środka. Renesans „jedwabnego szlaku”- łączącego Chiny, Rosję i Europy ma być uwieńczeniem tej polityki. Jelbasy (bo tak mówi się na prezydenta) utrzymuje więc dobrosąsiedzkie stosunki z oba krajami (Chinami i Rosją). Uważa więc, że rozwiązanie takie z jednej strony jest bezpieczne z drugiej zaś opłacalne ze strony ekonomicznej, pozwoli zarobić na transporcie.

Podsumowanie

Jelbasy wraz z doradcami opracował autonomiczną drogę rozwoju Kazachstanu. Po pierwsze utworzył (współtworzył) sojusz gospodarczy z Rosją i Białorusią, oparty na zasadach konkurencji gospodarek. O zawiłościach tego sojuszu świadczy fakt, że Kazachstan nie czuje się stroną w konflikcie USA i UE vs. Rosja i stara się na tym zarobić (współpracując ściśle z państwami europejskimi- w tym z Polską). Wysoko trzeba też ocenić jego relacje dotyczące rozbrojenia- należy pamiętać, że ogłaszając niepodległość posiadał tyle głowic, ile miały łącznie Wielka Brytania, Francja i Chiny. Obecnie nie ma żadnej, a gwarantem rozbrojenia były… USA. Potrafił na tyle mądrze urządzić politykę międzynarodową, że silny Kazachstan jest w interesie zarówno Rosji, ale i USA oraz Unii Europejskiej. Intrygującym jest fakt, że każde z powyższych uważa go za swojego sojusznika. Udało się również doprowadzić do równowagi pomiędzy narodowościami oraz zbudować jedno z najbardziej stabilnych zarówno ekonomicznie- jak i politycznie państw. Pod względem prawnym budowania państwa- biorą wzorce od państw zachodu- Polski, Francji itd. Ostatecznie, należy życzyć, aby EXPO 2017 był najlepszym podsumowanie ekonomii Kazachstanu. Samo EXPO jest wydarzeniem na tyle ciekawym, że zasługuje na kolejny artykuł.
Trwa ładowanie komentarzy...