O autorze
Bartosz Mendyk, ukończył Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, doktor nauk prawnych. kontakt: www.drmendyk.pl

Informatyzacja po Kazachsku. Opinia nt. programu prezydenta

Prezydent Kazachstanu Nursułtan Nasarbajew zapowiedział rozpoczęcie programu na temat informatyzacji Kazachstanu pt „Trzecia modernizacja Kazachstanu: globalna konkurencyjność”. Polska również posiada tu kilka swoich doświadczeń. Warto z nich skorzystać.

Kwestie wstępne
Rok 2017 jest rokiem wielu podsumowań. W Kazachstanie odbędą się dwie imprezy, które stanowią podsumowanie, swoistą klamrę spinającą dwa poprzednie etapy modernizacji. Pierwszą taką imprezą jest EXPO-2017, drugą Uniwersjada-2017. Dowodzą one, że Kazachstan stał się liczącym na arenie międzynarodowej graczem. Wysokie uznanie wśród państw świata zostało również docenione poprzez wybór Kazachstanu na niestałego członka Rady Bezpieczeństwa ONZ.

Oznacza to, że przezwyciężone zostają skutki zacofania przemysłowego wynikającego z polityki ZSRR. Rozwój budzi tym większe uznanie, że w ostatnim czasie spowolnienie, a nawet kryzys gospodarczy dosięgają cały świat- a jego skutki odczuwają również Chiny i Rosja- a więc największe gospodarki w regionie Azji Centralnej.

Jelbasy wskazuje, że możliwe to było dzięki działaniom przewidującym, o charakterze antycypacyjnym.

Rewolucja informatyczna staje się faktem, jak zaznaczono w orędziu- „powszechna cyfryzacja ekonomiki doprowadzi do zaniku całych gałęzi i powstania zupełnie nowych”. Następnie prezydent zawarł egzemplifikację powyższego wskazując na nowatorskie dziedziny jak 3D-printing, e-commerce, bankowość internetowa, serwisy cyfrowe, w tym w ochronie zdrowia i edukacji.

Program ten nazwany został „Cyfrowy Kazachstan”, wskazane działania są szerokie i w sposób naturalny wykorzystywać będą infrastrukturę EXPO-2017, międzynarodowego parku technologicznego IT-start-up. Winien on stać się platformą przyciągającą przedsiębiorców i inwestorów z całego świata. Potrzebna jest do tego odpowiednia infrastruktura i sprzyjające warunki, łącznie z ulgami podatkowymi, uproszczeniem polityki wizowej i przepisów prawa pracy.

Propozycje ramowe

Program nadmienia, niestety ogólnikowo, że „należy rozwijać własny potencjał naukowy i innowacyjny w oparciu o uczelnie, Uniwersytet Nazarbajewa i PIT „Ałatau”. Warto zwrócić uwagę, że rozwój tych uczelni powinien przebiegać w oparciu o kształcenie kadry technicznej, tj. informatyków, ale zagadnienia informatycznego rozwoju powinny być przedmiotem nauczania również na Wydziałach Prawa (Administracji) i Cyfryzacji.

Po pierwsze prawnicy powinni znać się na szeroko rozumianym ius internetum. Tak jak obrót „tradycyjny” rodzi spory prawne na gruncie prawa kontraktów- tak obrót w przestrzeni internetowej budzi spory zarówno związane z prawem właściwym dla umów (klient np. rosyjski lub białoruski kupuje przedmiot na aukcji internetowej zamieszczonej na serwerze kazachstańskim), niewłaściwego wykonania umowy, jak i e-banking lub m-banking.

Z drugiej strony takie inicjatywy jak „jedno okienko” immanentnie związane są z e- administracją. Oznacza to, że kadry administracyjne Kazachstanu powinny znać oraz rozumieć przestrzeń internetową- aby podobnie jak społeczeństwo swobodnie poruszać się w przestrzeni internetowej i za pomocą internetu załatwiać sprawy administracyjne.

Dlatego mój postulat de lege ferrenda polega na przeorganizowaniu na wzór estoński funkcjonowania wydziałów prawa oraz wydziałów informatyki. W omawianym przypadku oznaczało to na połączeniu tych jednostek na Wydziały Prawa i Informatyki. Estończycy uważają bowiem, że prawnik, który nie będzie mógł pomóc swoim klientom przy problemach e-commerce, lub urzędnik, który nie rozumie czym jest e-administracja są nieprzydatni w swoich zawodach. Cyfrowy Kazachstan, lub parafrazując słowa prezydenta „Kazachstan 2.0” oznaczać będzie, że przedstawiciele tych profesji będą musieli rozumieć zagadnienia przestrzeni internetowej. Z drugiej strony informatycy poprzez kontakt z prawnikami będą rozumieli ograniczenia prawa i budować takie aplikacje, jakie będą kompatybilne z kazachstańskim prawem.

Niestety takie niezrozumienie, nawet w Polsce skutkuje, że prawnicy chcąc świadczyć usługi prawnicze, lub urzędnicy po zakończonej edukacji akademickiej sami muszą dokształcać się z zakresu nowoczesnych technologii.

Powyższe rodzi dalsze konkluzje. Po pierwsze Kazachstan poza wspieraniem inkubatorów przedsiębiorczości i fizycznym wdrażaniu ułatwień powinien unowocześnić prawo Kazachstanu- tak aby czynności prawne (a więc prawa cywilnego oraz administracyjnego) mogły być przeprowadzane za pomocą sieci internetowej. Ponadto oznacza to, muszą być rozwijane całkowicie nowe gałęzie prawa. Wybija się tutaj zagadnienia ochrony danych osobowych oraz e-privacy.

Doświadczenia Polski, a także Unii Europejskiej wskazują, że informacja odbywa się w pełni, gdy dane osobowe internautów są bezpieczne i wolne od naruszeń. Doświadczenia takich spraw europejskich jak umowa ze USA pt. Save Harbour (która stała się nadużyciem ze strony USA i została przez Sąd UE (TSUE) unieważniona) wskazuje, jak ważne dla Europejczyków jest kwestia danych osobowych. Bezpieczeństwo transakcji internetowych, bezpieczeństw e-bankingu, całego szeregu aplikacji do rezerwowania miejsc w hotelach, jednostkach zdrowia wskazuje postęp technologiczny możliwy jest wtedy, gdy społeczeństwo wie, że jego dane osobowe są bezpieczne. Kolejnym zagadnieniem jest e-privacy- a więc wypracowanie przez władze Kazachstanu polityki wskazującej jaki rodzaj cookies (a więc programów szpiegujących) jest możliwe, czy możliwe są wyłącznie zgody tzw. opt-in, czy również opt- out. Wskazane są tylko dwa przykłady, które stanowią wierzchołek góry lodowej, a przykłady będzie można mnożyć- władze Kazachstanu będą musiały w szczególności wypracowań otoczenie prawne dla it-crowdingu (chmury obliczeniowej), dostawców usług VoiP.

Powyższe wskazuje, że aby wypełnić plan Nursułtana Nazarbajewa pt. Cyfrowy Kazachstan niezwykle korzystne, a nawet niezbędne będzie niezwłoczne powołanie Ministerstwa Cyfryzacji. Polskie doświadczenie wskazuje, że ministerstwo takie- może funkcjonować zarówno jako pion administracji rządowej w ramach Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji oraz jako samodzielne Ministerstwo Cyfryzacji. Powyższe powodowałoby, że odpowiedni minister po pierwsze wypracowywałby standardy prawne, przedkładał projekty ustaw ale i w sposób szybki dokonałby badania prawnoporównawczego opierając się na doświadczeniach estońskich, fińskich czy polskich.

W Ministerstwie Cyfryzacji z jednej strony zatrudnieni byliby prawnicy, z drugiej strony informatycy. Taka baza umysłowa- spowodowałaby, że możliwe byłoby np. zmodernizowanie prawa cywilnego czy administracyjnego, ale i wypracowanie nowoczesnych rozwiązań z zakresu e-privacy czy ochrony danych osobowych. Wydatki te mogą się tylko zwrócić- firmy informatyczne nie będą się osiedlać, jeśli otoczenie prawne nie będzie sprzyjające.
Minister Cyfryzacji uczestniczący w pracach rządu- koordynowałby pracy pozostałych działów administracji rządowej, czy w sposób należyty wypełniane są polecenia prezydenta w zakresie prezydenta.

Podsumowanie

Rok 2017 stanowić będzie zakończenie wielu projektów. W szczególności EXPO 2017 stanowić będzie podsumowanie modernizacji jakie dokonane zostało w pierwszym ćwierćwieczu istnienia Republiki Kazachstanu.

Prezydent jednakże stawia ambitne zadania związane z przejściem technologicznym. Stanowić to będzie gigantyczną pracę intelektualną- dla całego aparatu państwowego, a zwłaszcza dla prawników i urzędników. Dlatego szczerze uważam, że prawnicy muszą czym prędzej uczyć się zagadnień informatyki- aby zrozumieć czym jest e-coomerce, e- państwo, e-privacy, ochrona danych osobowych. Z drugiej strony kształceni informatycy muszą znać ograniczenia prawne.

Po drugie czym prędzej należy rozpocząć pracę nad nowatorskimi dziedzinami prawa, które tworzą przestrzeń prawną dla funkcjonowania „Cyfrowego Kazachstanu”- zwłaszcza zagadnienia cloud computingu, e-privacy, czy danych osobowych.

Po trzecie przykład europejski, w tym polski wskazuje, że niezbędne jest powołanie Ministerstwa Cyfryzacji. Administracja tego działu administracji państwowej stworzy nowe przepisy, zaproponuje rozwiązania oraz koordynować będzie pozostałe działy administracji. Ze względu na nadzieje jakie Nursułtan Nasarbajew przykłada wobec informatyzacji należy rozważyć, czy powołany minister nie objął równocześnie funkcji wicepremiera. Będzie on swoistym węzłem komunikacyjnym łączącym wszystkie działy administracji rządowej budującym Cyfrowy Kazachstan.
Trwa ładowanie komentarzy...